İKİNCİ KISIM - Grev ve Lokavt

BİRİNCİ BÖLÜM

Tanımı ve Unsurları

Grevin tanımı:

Madde 25 - İşçilerin, topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak  veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla aralarında anlaşarak  veyahut  bir  kuruluşun  aynı amaçla topluca çalışmamaları için verdiği karara uyarak işi bırakmalarına grev denilir. 

Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde işçilerin  iktisadi ve sosyal durumlarıyla çalışma şartlarını korumak veya düzeltmek amacıyla bu Kanun  hükümlerine uygun olarak yapılan greve kanunî grev denilir. Kanunî  grev  için  aranan  şartlar gerçekleşmeden yapılan greve kanun dışı grev denilir. Siyasî amaçlı grev, genel grev ve dayanışma grevi kanun dışı grevdir.  İşyeri işgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler hakkında kanun dışı grevin müeyyideleri uygulanır.

Devletin  ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, millî egemenliğe, Cumhuriyete, millî güvenliğe aykırı amaçla grev yapılamaz. 

Lokavtın tanımı:  

Madde 26 - İşyerinde faaliyetin tamamen durmasına sebep olacak tarzda, işveren  veya işveren vekili tarafından kendi teşebbüsü ile veya bir işveren kuruluşunun  verdiği  karara  uyarak işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasına lokavt denilir.  

Toplu  iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması ve işçi sendikası  tarafından  grev kararı alınması halinde bu Kanun hükümlerine uygun olarak yapılan lokavta kanunî lokavt denilir.

Kanunî lokavt için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan lokavta kanun dışı lokavt  denilir.  Siyasî  amaçlı lokavt, genel lokavt ve dayanışma lokavtı kanun dışı lokavttır.

Devletin  ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, millî egemenliğe, Cumhuriyete, millî güvenliğe aykırı amaçla lokavt yapılamaz. 

Kanunî grev ve kanunî lokavt kararı:

Madde  27  -  Bir  veya birden çok işyerinde veya bir işletmede, bu yerlere ilişkin  21  inci  maddedeki  uyuşmazlığın çözülemediğini 23 üncü madde uyarınca belirten  tutanağın tebliğinden itibaren altı işgünü geçmeden grev kararı alınamaz.  

Birinci fıkrada öngörülen sürenin geçmesinden sonra kanunî grev kararı altı işgünü  içinde  uyuşmazlığın tarafı işçi sendikasınca alınabilir. Bu süre içinde grev  kararı alınmazsa veya grev yasaklarında Yüksek Hakem Kuruluna başvurulmazsa yetki belgesinin hükmü kalmaz. 

Uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren,  işçi sendikasının almış olduğu grev kararının kendisine tebliğinden itibaren  altı  işgünü içinde lokavt kararı alabilir. Grev kararı uyuşmazlığın kapsamındaki  işyerlerinin  bir kısmı için alınmış olsa dahi lokavt kararı o uyuşmazlığın kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir.

Grev ve lokavt kararlarının tebliği:  

Madde 28 – 27 nci madde uyarınca alınan grev ve lokavt kararları, karar tarihinden  itibaren  altı  işgünü içinde karşı tarafa tebliğ edilmek üzere notere ve kararın  birer  örneği görevli makama tevdi edilir. Grev ve lokavt kararı işyerinde veya işyerlerinde kararı alan tarafça derhal ilân edilir. 

İKİNCİ BÖLÜM

Grev ve Lokavt Yasakları ve Erteleme

Yasağın bulunduğu işler:  

Madde 29 - Aşağıdaki işlerde grev ve lokavt yapılamaz:

1. Can ve mal kurtarma işlerinde, 

2. Cenaze ve tekfin işlerinde,

3.(Değişik: 27.5.1988 – 3451/5. md.) Su, elektrik, havagazı, termik santrallerini  besleyen linyit üretimi, tabii gaz ve petrol sondajı, üretimi, tasfiyesi, dağıtımı, üretimi nafta veya tabii gazdan başlayan petrokimya işlerinde,  

4. Banka ve noterlik hizmetlerinde,

5. (Değişik: 27.5.1988 – 3451/5.md.) Kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye, şehir içi  deniz,  kara ve demiryolu ve diğer raylı toplu yolcu ulaştırma hizmetlerinde.  

Yasağın bulunduğu yerler: 

Madde 30 - Aşağıdaki işyerlerinde grev ve lokavt yapılamaz:

1- İlaç imal eden işyerleri hariç olmak üzere, aşı ve serum imal eden müesseselerle, hastane, klinik, sanatoryum, prevantoryum, dispanser ve eczane gibi sağlıkla ilgili işyerlerinde, 

2. Eğitim ve öğretim kurumlarında, çocuk bakım yerlerinde ve huzurevlerinde,

3. Mezarlıklarda, 

4. Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen işyerlerinde.

Geçici yasaklar:  

Madde  31  -  Savaş halinde, genel veya kısmî seferberlik süresince grev ve lokavt  yapılamaz.  Yangın, su baskını, toprak veya çığ kayması veya depremlerin sebebiyet  verdiği ve genel hayatı felce uğratan felaket hallerinde Bakanlar Kurulu, bu  hallerin vuku bulduğu yerlere inhisar etmek ve bu hallerin devamı süresince  yürürlükte kalmak üzere, gerekli gördüğü işyerleri veya işkollarında grev ve lokavtın  yasak  edildiğine dair karar alabilir. Yasağın kaldırılması da aynı usule tabidir.

(İkinci fıkra mülga: 27.5.1988 – 3451/11. md.)

Başladığı  yolculuğu yurt içindeki varış mahallerinde bitirmemiş deniz, hava ve kara ulaştırma araçlarında grev ve lokavt yapılamaz.

Yasaklarda Yüksek Hakem Kuruluna başvurma:

Madde 32 - (Birinci fıkra mülga: 27.5.1988 – 3451/11. md.)

Grev  ve lokavtın yasak olduğu işler ile yerlerdeki uyuşmazlıklarda, taraflardan  biri  23 üncü maddede belirtilen tutanağın alınmasından veya geçici grev ve lokavt  yasağının  altı ayı doldurmasından itibaren altı işgünü içinde Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir.  

Grev ve lokavtın ertelenmesi: 

Madde  33  - Karar verilmiş veya başlanmış olan kanunî bir grev veya lokavt genel sağlığı veya millî güvenliği bozucu nitelikte ise Bakanlar Kurulu bu uyuşmazlıkta  grev  ve lokavtı bir kararname ile altmış gün süre ile erteleyebilir. Erteleme süresi, kararnamenin yayımı tarihinde işlemeye başlar.  

Bakanlar Kurulunun erteleme kararları aleyhine Danıştayda iptal davası açılabilir  ve  yürütmenin  durdurulmasına  karar verilmesi istenebilir. Olağanüstü halin  ilân edildiği  bölgelerde grev ve lokavt ertelenmesi kararlarına ilişkin davalarda yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.  

Erteleme döneminde uyuşmazlığın çözümü:

Madde 34 - Erteleme kararnamesinin yürürlüğe girmesi üzerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı bizzat  ve  Resmî arabulucu listesinden seçeceği bir arabulucu yardımı ile uyuşmazlığın çözümü için erteleme süresince her türlü gayreti gösterir.

Erteleme süresi içinde taraflar aralarında anlaşarak uyuşmazlığı özel hakeme de intikal ettirebilirler. 

Erteleme süresinin sona erdiği tarihte taraflar anlaşamamış veya uyuşmazlığı özel  hakeme  de  intikal ettirmemişlerse, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı uyuşmazlığın çözümü için Yüksek Hakem Kuruluna başvurur.  

Grev oylaması:

Madde  35 - Kanunî bir grevin bir işyerinde uygulanabilmesi için oylama yapılmasını,  grev  kararının  ilân edildiği tarihte o işyerinde çalışan işçilerin en az  dörtte  biri,  grev kararının işyerinde ilân edilmesinden başlayarak altı işgünü  içinde  yazılı  olarak  isterse, o işyerinde grev oylaması yapılır. Grev oylaması talebi mahallin en büyük mülkî amirine yapılır.  

Grev oylaması bu konudaki talebin yapılmasından başlayarak altı işgünü içinde  ve  işyerinde,  iş saatleri dışında en büyük mülkî amirin tespit edeceği gün  ve  zamanda ve onun veya görevlendireceği memurun gözetimi altında, gizli oy açık tasnif esasına göre yapılır. 

 Grev oylamasında, grev ilânının yapıldığı tarihte işyerinde çalışan işçilerin  salt  çoğunluğu grevin uygulanmamasına karar verirse o işyerinde grev uygulanamaz.  

Grev oylamasının sonucu:   

Madde 36 - Grev oylamasının sonucu dört nüsha olarak düzenlenecek bir tutanakta  belirtilir.  Bu  tutanağın  bir nüshası işverene, bir nüshası greve karar vermiş  olan işçi sendikasına, bir nüshası Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğüne gönderilir; dördüncü nüshası da mahallin en büyük mülkî amirliğinde saklanır. 

Oylamaya itirazlar oylama gününden başlayarak üç işgünü içinde iş davalarına bakmakla  görevli mahallî mahkemeye yapılır. İtiraz mahkemece üç işgünü içinde kesin olarak karara bağlanır.  

Grev  oylaması sonucunda işçiler grevin uygulanmamasına karar verirlerse ve uyuşmazlıkta  taraf  olan işçi sendikası, oylama sonucunun kesinleşmesinden itibaren  onbeş  gün içinde karşı tarafla anlaşmaya varamazsa veya Yüksek Hakem Kuruluna başvurmazsa, yetki belgesinin hükmü kalmaz.

İşletme  sözleşmesi  yapılmasına  ilişkin uyuşmazlıkta grev oylaması talebi işletmenin  her bir işyerinin bulunduğu mahallin en büyük mülkî amirliğine yapılır.  Grev  oylaması isteyen işçilerin sayısının yeterli orana ulaşıp ulaşmadıklarının  tespiti ile grev oylamasının kesinleşen sonuçları işletmenin merkezinin bulunduğu  mahallin  en  büyük  mülkî  amirliğinde toplanır ve toplu sonuç orada belirlenir.

Grev ve lokavtın başlaması:

Madde  37 - Grev ve lokavt kararı, karşı tarafa tebliğinden itibaren altmış gün  içinde  ve  karşı  tarafa noter aracılığı ile altı işgünü önce bildirilecek tarihte uygulamaya konabilir. 

Karşı  tarafa  tebliğ  edilmek üzere süresi içinde notere ve görevli makama tevdi  edilmeyen grev ve lokavt kararları uygulanamaz. Bildirilen günde başlamayan  grev hakkı veya lokavt düşer. Süresi içinde grev kararı uygulamaya konulmamışsa  ve  alınmış bir lokavt kararı da yoksa veya lokavt da süresi içinde uygulanmaya konulmamışsa yetki belgesinin hükmü kalmaz.

Grev  oylaması  yapılan hallerde altmış günlük süre oylamanın sonucunun kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar.  

Grev  ve lokavtın geçici olarak yasaklandığı hallerdeki uyuşmazlıklarda yasak  sona  ererse  veya  sıkıyönetim  komutanı durdurma kararını kaldırırsa veya grev  ve  lokavtın  ertelenmesi  durumunda altmış günden önce karar kaldırılırsa veya  iptal  edilirse grev ve lokavt yapabilmek için birinci fıkradaki usule uymak gerekir.  

Grev ve lokavtın uygulanmasında işyerinden ayrılma zorunluluğu:

Madde  38  - (Değişik birinci fıkra: 27.5.1988 – 3451/6. md.) Bir işyerinde grev  veya lokavtın uygulanmaya başlaması ile birlikte işçiler işyerinden ayrılmak zorundadırlar.

Greve  katılmayan  veya katılmaktan vazgeçenlerin işyerinde çalışmaları, hiçbir şekilde  engellenemez. Greve katılan veya lokavta maruz kalan işçilerin, işyerine giriş  çıkışı  engellemeleri  veya işyeri önünde topluluk teşkil etmeleri yasaktır.  

Greve  katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta  işveren serbesttir. Grev sonunda yapılan toplu iş sözleşmesinden, 39 uncu maddeye  göre zorunlu olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış olanlar aksine bir hüküm bulunmadıkça yararlanamazlar.

(Değişik: 27.5.1988 – 3451/6. md.) Çalışan işçilerin ürettiği ürünlerin satılmasına  ve işyeri için lüzumlu maddelerin, araç ve gereçlerin işyerine sokulmasına  engel  olunamaz.  Bu  işlerin  görülmesinde de 43 üncü madde hükümlerine uyulması şarttır. 

Kanunî grev ve lokavta katılamayacak işçi kadrosu:

Madde  39 - Hiçbir surette üretim veya satışa yönelik olmamak kaydı ile niteliği  bakımından  sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan işlerde faaliyetin  devamlılığını;  işyeri güvenliğinin, makine ve demirbaş eşyasının, gereçlerinin,  hammadde, yarı mamul ve mamul maddelerin bozulmamasını; hayvan ve bitkilerin  korunmasını sağlayacak sayıda işçi kanunî grev ve lokavt sırasında çalışmaya, işveren de bunları çalıştırmaya mecburdur.  

Grev  ve lokavt dışında kalacak işçilerin yedekler dahil niteliği ve sayısı işveren  veya  işveren vekili tarafından toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı  işgünü içinde işyerinde yazı ile ilân edilir ve bu ilanın bir örneği toplu görüşmede  taraf  olan işçi sendikasına gönderilir. Bu ilândan itibaren altı işgünü  içinde  işçi  sendikası  iş  davalarına bakmakla görevli mahallî mahkemeye itirazda  bulunmazsa  ilân hükümleri kesinleşir. İtiraz halinde mahkeme altı işgünü içinde karar verir. Bu karar kesindir.

Grev  ve  lokavta  katılamayacak işçiler her ne sebeple olursa olsun kanunî süre  içinde  tespit  edilmemiş  ise, işveren veya işçi sendikası çalışacak işçi sayısının  tespitini  süre  geçtikten sonra da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğünden talep edebilir.  Bölge müdürlüğü bu tespiti en kısa zamanda yaparak taraflara tebliğ  eder.  Gerekli hallerde bölge müdürlüğü bu tespiti resen yapabilir.  Bu  tespite  karşı taraflardan her biri iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemeye itiraz edebilir.  

İşletme  sözleşmesine  ilişkin  uyuşmazlıklarda  görevli mahkeme işletmenin merkezine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğü ise, her işyerinin bağlı bulunduğu bölgeye göre belirlenir.  

Grev ve lokavta katılmayacak işçilerin ismen belirlenmesi:

Madde  40 - Grev ve lokavtın uygulanacağı dönemde hangi işçilerin işyerinde çalışmaya  devam  edecekleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğünce grev ve lokavt kararının müdürlüğe  bildirilmesinden  itibaren üç işgünü içinde resen tespit edilerek ilgili  işverene ve işçilere yazı ile bildirilir. O işyerinde çalışan ve toplu görüşmede  taraf  olan  işçi  sendikasının ve şubesinin başkan veya yönetim kurulu üyesi bulunan işçiler bu hükme tabi tutulamazlar. 

İşveren  39  uncu  madde uyarınca belirlenen işlerin yerine getirilebilmesi için,  grev ve lokavta katılamayacak işçilerden herhangi bir nedenle çalışmayanların  yerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğünün  yazılı izni ile yeni işçi alabilir.

Grev hakkının ve lokavtın teminatı:

Madde 41 - Hizmet akitlerine, grev hakkı veya lokavttan vazgeçilmesine veya bunların kısıtlanmasına dair konulacak hükümler geçersizdir. 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Grev ve Lokavtın Sonuçları

Kanunî grev ve lokavtın hizmet akitlerine etkisi: 

Madde  42 - Kanunî bir grev kararının alınmasına katılma, böyle bir kararın alınmasını  teşvik  etme, böyle bir greve katılma veya böyle bir greve katılmaya teşvik etme sebebiyle bir işçinin hizmet akdi feshedilemez.

Kanunî  bir  greve  katılanlar ile 38 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca işyerinde  çalışmayı arzu edip işveren tarafından çalıştırılmayan işçilerin hizmet  akitlerinden doğan hak ve borçları, grevin sona ermesine kadar askıda kalır. Kanunî lokavta uğramış olan işçilerin hizmet akitlerinden doğan hak ve  borçları, lokavtın sona ermesine kadar askıda kalır.  

İşveren,  grev  ve  lokavt sebebiyle akdî ilişkileri askıda kalan işçilerin grev  veya  lokavtın  başlamasından  önce  işleyen ücretlerini ve eklerini mutat ödeme  gününde  ödemek zorundadır. Ödemeyi yapacak personel de bu hususta çalışmaya  mecburdur.  Aksi  halde  40  ıncı maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır. Grev  ve  lokavt  süresince  hizmet akitleri askıda kalan işçilere bu dönem için  işverence  ücret ve sosyal yardımlar ödenemez, bu süre kıdem tazminatı hesabında  dikkate alınamaz. Toplu iş sözleşmelerine veya hizmet akitlerine bunların aksine hüküm konulamaz.

Grev  ve lokavt süresince işçiler Sosyal Sigortalar Kanununun ilgili hükümlerinden yararlanmaya devam ederler.  

İşçi alma ve başka işe girme yasağı:  

Madde  43  - (Değişik birinci fıkra: 3.6.1986 – 3299/8 md.) İşveren, kanunî bir  grevin  veya  lokavtın  süresi  içinde, 42 nci madde hükmü gereğince hizmet akitlerinden  doğan  hak ve borçları askıda kalmış olan işçilerin yerine, hiçbir surette  daimi  veya geçici olarak başka işçi alamaz veya başkalarını çalıştıramaz.  39 uncu madde uyarınca grev ve lokavta katılamayacak işçilerden, haklı sebeple  hizmet  akdi  feshedilenlerin  yerine yeni işçi alınması imkanı saklıdır. İşverenin  bu  yasağa  aykırı hareketi, grev gözcülerinin ya da taraf sendikanın yazılı başvurusu halinde ilgili bölge müdürlüğünce denetlenir.

38  inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen  işçileri  çalıştıran işveren, bu işçileri ancak kendi işlerinde çalıştırabilir, bunlara, greve katılan işçilerin işlerini yaptıramaz.  

Kanunî bir grev ve lokavt dolayısıyla hizmet akdinden doğan hak ve borçları askıda  kalan işçiler, başka bir iş tutamazlar. Aksi halde, işçinin hizmet akdi, işverence  feshin  ihbarına lüzum olmaksızın ve herhangi bir tazminat ödenmeksizin feshedilebilir.

Kanunî grev ve lokavtın konut haklarına etkisi:

Madde 44 - İşveren, kanunî bir grev veya lokavt süresince greve katılan veya lokavta  uğrayan işçilerin oturdukları ve işveren tarafından sağlanmış konutlardan  çıkmalarını  isteyemez.  Bu  yasak,  grev ve lokavtın işyerinde uygulanmaya başlamasından itibaren doksan gün devam eder. 

Bu  konutlarda  oturan işçiler, söz konusu süre içinde, konutlarıyla ilgili onarım,  su, gaz, aydınlatma ve ısıtma masrafları ile rayiç kirayı işverene ödemek zorundadırlar.

İşveren, konutların su, gaz, aydınlatma ve ısıtma hizmetlerini, kanunî grev ve lokavt  süresince  kısıntıya  uğratamaz.  Ancak bu hizmetlerin Kanunî grev ve lokavt  yüzünden  kısıntıya uğramış olanlarının devamı, işçiler tarafından istenemez.

Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları:

Madde 45 - Kanun dışı grev yapılması halinde, işveren, böyle bir grevin yapılması  kararına  katılan,  böyle bir grevin yapılmasını teşvik eden, böyle bir greve  katılan veya böyle bir greve katılmaya veyahut devama teşvik eden işçilerin  hizmet  akitlerini,  feshin ihbarına lüzum olmadan ve herhangi bir tazminat ödemeye mecbur bulunmaksızın feshedebilir.

Kanun  dışı  bir grev yapılması halinde, bu grev veya bu grevin yönetimi ve yürütümü  yüzünden işverenin uğradığı zararlar, greve karar veren işçi sendikası veya  kanun dışı grev herhangi bir işçi kuruluşunca kararlaştırılmaksızın yapılmışsa, bu greve katılan işçiler tarafından karşılanır.

Kanun  dışı lokavt yapılması halinde işçiler, böyle bir lokavtı yapan işverenle  olan  hizmet  akitlerini,  feshin ihbarına lüzum olmaksızın haklı sebeple feshedebilirler  ve  her türlü haklarını talep edebilirler. İşveren bu işçilerin lokavt  süresine  ait hizmet akdinden doğan bütün haklarını bir iş karşılığı olmaksızın ödemeye ve uğradıkları zararları tazmine mecburdur.  

Tespit davası:

Madde  46 - Karar verilen veya uygulanmakta olan bir grev ve lokavtın kanun dışı olup olmadığının tespitini,  uyuşmazlığın tarafı olanlardan her biri 15 inci maddeye  göre  yetkili iş mahkemesinden her zaman talep edebilir. Mahkeme bir ay içinde  karar  verir. Verilecek karar, tarafları ve işçi ve işveren sendikasının mensuplarını bağlar ve ceza davaları için de kesin delil teşkil eder. 

Hâkim, tespit kararının kesinleşmesine kadar, dava konusu grev veya lokavtın ihtiyatî  tedbir olarak durdurulmasına karar verebileceği gibi, konulmuş tedbiri her zaman kaldırabilir.

Grev hakkının ve lokavtın kötüye kullanılması:

Madde  47 - Grev hakkı ve lokavt iyi niyet kurallarına aykırı tarzda toplum zararına  ve  millî serveti tahrip edecek şekilde kullanılamaz. Bu kurala aykırı olarak  uygulanan grev veya lokavt, bir tarafın veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başvurusu üzerine 15 inci maddeye göre yetkili iş mahkemesi kararı ile durdurulur.  

Kanunî bir lokavtın işyerini temelli olarak kapalı tutmak amacıyla yapıldığı kesinleşmiş  mahkeme  kararıyla sabit olursa, mahkeme kararının lokavt yapmış işverene  veya  işveren sendikasına bildirilmesi ile birlikte lokavt durdurulur. Yetkili mahkeme 15 inci madde uyarınca belirlenir.

Bu lokavtın uygulanmış olması, işçilere 45 inci maddenin üçüncü fıkrasından yararlanma imkanı verir.  

Grev  esnasında  greve katılan işçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri  sonucu,  grev  uygulanan  işyerinde  sebep oldukları maddi zarardan sendika sorumludur.

Grev gözcüleri:

Madde 48 - (Değişik birinci fıkra: 27.5.1988 – 3451/7. md.) Kanunî bir grev kararına  uyulmasını  sağlamak  için  cebir ve şiddet kullanmaksızın ve tehditte bulunmaksızın  kendi üyelerinin grev kararına uyup uymadıklarını denetlemek amacıyla,  işyerinde  grev ilân etmiş olan işçi sendikası, işyerinin giriş ve çıkış yerlerine,  kendi  üyeleri arasından en çok dörder grev gözcüsü koymaya yetkilidir. Çalışma serbestliği her halde saklıdır.

Grev gözcüleri, işyerine giriş ve çıkışlara engel olamazlar, giren ve çıkanları kontrol amacıyla dahi durduramazlar.

"Bu  işyerinde grev vardır" ibaresinin dışında, grev yapılan işyerleri ve çevresine  afiş,  pankart  gibi ilân vasıtalarını asmak veya yazılar yazmak yasaktır.

(Değişik: 27.5.1988 – 3451/7. md.) İşyeri ve çevresinde grevciler veya grev gözcüleri  için  işçiler  veya işçi sendikası tarafından kulübe, baraka ve çadır gibi  barınma vasıtaları kurulamaz. Ancak, grev gözcülerinin zorunlu ihtiyaçlarının  nasıl  karşılanacağı,  Çalışma  ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.  

Lokavt gözcüleri: 

Madde  49  -  Kanunî  bir lokavt kararına uyulmasını sağlamak için cebir ve şiddet  kullanmaksızın ve tehditte bulunmaksızın kendi üyelerinin lokavt kararına uyup  uymadıklarını denetleme amacı ile lokavtı işyerinde ilân etmiş olan işveren  sendikası,  lokavtın kapsamına giren işyerlerine gözcüler göndermeye yetkilidir.  

"Bu işyerinde lokavt vardır" ibaresinin dışında, lokavt yapılan işyerleri ve çevresine  afiş, pankart gibi ilân vasıtalarını asmak veya yazılar yazmak yasaktır.

Grev ve lokavt halinde mülkî amirin yetkileri:

Madde 50 - Grev ve lokavt halinde, mahallin en büyük mülkî amiri, grev veya lokavt  uygulanan işyerlerinde gerekli emniyet, inzibat, koruma ve sağlık işlerini düzenler.  Ayrıca  halkın günlük yaşamı için zarurî olan ve aksaması muhtemel hizmet ve ihtiyaçları karşılayacak tedbirleri alır.

Bu  tedbirlerin  niteliği, kapsamı, uygulanış tarzı bir tüzükte belirtilir. Ancak  alınacak tedbirler kanunî bir grev veya lokavtın uygulanmasına engel olucu nitelikte olamaz.  

Grev ve lokavtı sona erdirme kararı:  

Madde  51 - Kanunî bir grev veya lokavtı sona erdirmek için grev ve lokavta karar  vermiş olanlar tarafından alınan kararlar en geç ertesi işgünü sonuna kadar  yazı ile karşı tarafa ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğüne bildirilir ve mahallinde çıkan  en  az  bir  gazetede, gazete yoksa mutat vasıtalarla ilân edilir. Kanunî grev ve lokavt ilânın yapılması ile sona erer.

Grevin uygulanmasına son verilmesi lokavtın, lokavtın uygulanmasına son verilmesi grevin kaldırılmasını gerektirmez.

Grevi  uygulayan işçi sendikasının herhangi bir sebeple kapatılması, feshedilmesi  veya infisah etmesi veya faaliyetinin durdurulması hallerinde grev veya lokavt  kendiliğinden  ortadan  kalkar.  Lokavtı  uygulayan işveren sendikasının herhangi  bir  sebeple kapatılması, feshedilmesi veya infisah etmesi veya faaliyetinin  durdurulması hallerinde lokavt kendiliğinden ortadan kalkar. Grevin veya lokavtın sona erdiği görevli makam tarafından ilân edilir.

Grevi uygulayan sendikanın, bu grevin uygulandığı işyerindeki üyesi işçilerin  dörtte  üçünün sendika üyeliğinden ayrıldıklarının tespiti halinde, ilgililerden  biri grevin sona erdirilmesi için 15 inci maddeye göre yetkili mahkemeye başvurabilir.  Mahkemece belirlenecek tarihte grevin sona ereceği birinci fıkradaki usul uyarınca ilân edilir.